Na rozstajach pamięci

 

 

 

 

Na rozstajach pamięci

 

 

W: Almanach Sejneński, Sejny, 2006, 2007, 2008, nr 6, s. 348 – 351, Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”

 

Polsko – litewski tom poetycki Birutė Jonuškaitė p.t. „Dziecko o posiwiałych oczach”/ „Vaikas pražilusiom akim” zawiera 49 interesujących wierszy podzielonych na dwie części. Pierwszą zatytułowaną „Nocą z latarnią”/ „Natkį su liktarna” i drugą, od której pochodzi tytuł całego zbioru. Grafika umieszczona na okładce z motywem ryby zapowiada wiersze o tematyce nawiązującej do początku, do korzeni. Już pierwszy utwór, modlitwa do Wszechmogącego, potwierdza ową zapowiedź.

 

 

 

Na rozstajach pamięci

Polsko – litewski tom poetycki Birutė Jonuškaitė p.t. „Dziecko o posiwiałych oczach”/ „Vaikas pražilusiom akim” zawiera 49 interesujących wierszy podzielonych na dwie części. Pierwszą zatytułowaną „Nocą z latarnią”/ „Natkį su liktarna” i drugą, od której pochodzi tytuł całego zbioru. Grafika umieszczona na okładce z motywem ryby zapowiada wiersze o tematyce nawiązującej do początku, do korzeni. Już pierwszy utwór, modlitwa do Wszechmogącego, potwierdza ową zapowiedź. Autorka wyrażając pragnienie zachowania pamięci o miejscach i ludziach ze świata przeszłości, tym samym pogłębia wiarę czytelnika w siłę świadomości własnych korzeni. Pisze:

Wszechmogący

jeśli umrę tej nocy

zrób na drutach moim dziewczynkom

sukienki z koniczyny Persetowego pagórka

(…)

wnukom w nogach

posadź

najbardziej szarego skowronka

niech nasłuch się Twój

sklonowany baranek

jakie śpiewaliśmy

kiedyś pieśni

Istotnym motywem tomiku są nawiązania do obrazów zapamiętanych w dzieciństwie, które jak ryby „w zakolu rzeki przy moście do Smolan” leżą uśpione na dnie duszy. Może i uda się je przebudzić, ale nie da się zakląć i przywrócić. Są tylko „mokrymi kłodami”, pozostałościami pamięci. W wierszu bez tytułu rozpoczynającym się od słów „ śniła mi się rzeka…”poetka mówi:

kobieta

z gwiazdozbioru Barana

łowiła w niej duże ryby

rękoma

niczym mokre kłody

wyciągała je z wody

i rzucała na brzeg

(…)

ryba chwyciła moją rękę

na brzeg wyciągnęłam

kłodę

Motyw ryby, symbolu początku, życia i nieśmiertelności pojawia się jeszcze w kilku wierszach. Autorka „Wielkiej wyspy” wykorzystuje go również, jako symbol śmierci. W wierszu „chrzestni” pisze: „ ona za oceanem rzuca wędkę// on ze świętym Piotrem rybę spożywa”. Na rozstajach pamięci podmiot liryczny, w którym rozpoznajemy autorkę, „błąka się i siwieje mu serce”. Raz godzi się ze stwierdzeniem „wyszliśmy// by nie powrócić”, to znów, jak w wierszu „W starej rodziców zagrodzie”, buntuje się przeciw przemijaniu i, poprzez symboliczny powrót stoliczka z szufladami ojca, starej i sczerniałej ławeczki, czajnika, pod którym płomyk dawno już zgasł i białej chustki mamy, pragnie przywrócić minione. Rozdarcie i niezgodę znajdujemy również w wierszu p.t. „W wiosce nad morzem”:

ich ślady

wiatr zawiał

przed wiekami

moich dzieci wczoraj

aniele

gdzie się kryjesz

kiedy Bóg bawi się

w piaskownicy?

W utworach zawartych w pierwszej części zbiorku znajdujemy również nawiązania do Biblii („W Warszawie”), do historii odwiedzanych miejsc („Na Górze Zamkowej w Jeglińcu”, „Na wydmach Nidy”), oraz zabarwiony ironią ogląd świata, jak w wierszu bez tytułu na stronie 25. ociężałe kobiety //szerokimi jęzorami//mielą ciężkostrawne słowa//w ich oczach//bezlitosne przekonanie://jesteśmy doskonałe usta Pana.

Druga część ksiązki jest odmienna od pierwszej. Tutaj podmiot liryczny zadaje pytania związane z egzystencją, uczuciami i emocjami człowieka. Pyta jak pogodzić się z faktem, gdy dziecko w nas spogląda „oczyma siwej kobiety”? Jak zrozumieć odrzucenie, zdradę, unieść ciężar bólu, żyć bez miłości? I udziela odpowiedzi: całe życie szukałam//definicji miłości//przypadkowo na schodach//wziąłeś mnie za rękę//boską łódką ześlizgnęłam się//z powrotem do łona matki//słodkie wody//chlusnęły mi w usta//znalazłam.

Debiutancki tomik znanej pisarki wydano przy pomocy finansowej Ministerstwa Kultury. Z języka litewskiego wiersze przetłumaczył Sigitas Birgelis, redaktorem tłumaczenia była Nijole Birgelienė, a konsultantką Barbara Gruszka – Zych. Tomik opatrzono ilustracjami Viliusa Šileiki.

Janina Osewska

Birutė Jonuškaitė, Dziecko o posiwiałych oczach/ Vaikas pražilusiom akim, Wydawnictwo „AUŠRA”, Puńsk, 2004

 

 
wstecz   dalej »